książki adresowe Warszawa 1930

       

Podstrony


Ktoś kto twierdzi, ze cierpienie uszlachetnia- jest masochistą..

Pod adresem:
http://publikacje.koszykowa.pl/
biblioteka na Koszykowej udostępnia E-kolekcję varsavianów.
Są tam m. in.:
- dwutomowy Przewodnik po Królestwie Polskim Antoniego Bobińskiego i Józefa Michała Bazewicza, wydany w 1902 r.
- Książka Informacyjno-Adresowa "CAŁA WARSZAWA" z 1930 r.
- ilustrowany tygodnik Stolica, lata 1946-1980
- tygodnik Skarpa Warszawska z lat 1945-1946
i inne.

Noakowskiego [GroeplerstraĂźe]
Anton Moritz Groepler (ur. 3.06.1818– zm. 14.01.1875), nauczyciel i pierwszy przełożony Pomorskiego Zakładu Ociemniałych [Pommersche Blindenanstalt], założonego jego staraniem w 1850 roku na terenie Nowego Turzyna, (ob. Jagiellońska 58-61)

W roku 1832 na polach miejskich Turzyna rozpalcerowano i przekazano mieszkańcom działki na zachód od ulicy Boh. Warszawy pomiędzy ulicą 5-go Lipca a Mickiewicza, które zostały ostatecznie wykupione z prywatnych rąk i włączone w obręb miasta w 1836 r. Dla nowo pozyskanego terenu zachowano starą, średniowieczną nazwę Turzyn z dodatkiem Nowy [Neu Torney], w odróżnieniu od Starego Turzyna [Alt Torney] w rejonie skrzyżowania Boh. Warszawy i Krzywoustego. Była to już druga w historii przeprowadzka tego podmiejskiego osiedla, związana ze zniszczeniami podczas kolejnych oblężeń miasta oraz rozbudową fortyfikacji (właściwa wieś Turzyn [Tornei, 1693, Torney], położona była w rejonie obecnych ulic Potulickiej i Narutowicza, na zachód od późniejszego Nowego Miasta, i po powstaniu tam tzw. Fortu Prusy została po 1736 roku przeniesiona w rejon dzisiejszych ulic Kordeckiego i Boh. Warszawy, w miejsce zwane ‟Środkowym Pastwiskiem” [Mittelbrink]). Osiedle Nowy Turzyn składało się z 41 działek i siedmiu ulic, początkowo oznaczonych numerami 49 do 55. Niestety brakuje dokładnych informacji i planów z początkowych lat istnienia osiedla. Z planu z roku 1873 wynika, że przyszła ulica GroeplerstraĂźe istniała tylko na odcinku od ul. 5-go Lipca do ul. Mickiewicza (1). To samo wynika z książek adresowych z lat 1904-06, gdzie jest to piesza droga bez nazwy, prowadząca od strony ulicy Mickiewicza (obok prywatnego ogrodnictwa, KreckowerstraĂźe Nr. 16), na teren cmentarza turzyńskiego (2). Według planu z 1911 r. i książki adresowej z 1914 r. ulica sięgała już do obecnej ulicy Jagiellońskiej [TurnerstraĂźe], z tym, że przylegająca do tej ulicy parcela nr 21 należała do działki TurnerstraĂźe 41, gdzie od roku 1909 stał już (oddany do użytku w 1910 r.) budynek szkoły Torneyer Mädchenschule. Kolejne parcele posiadają numerację od 22 do 25 (do narożnika z ul. 5-go Lipca [GrĂźnstraĂźe]). Pomiędzy ulicą 5-go Lipca a Mickiewicza usytuowane jest ogrodnictwo należące do ulicy Mickiewicza [KreckowerstraĂźe Nr. 16]. Po przeciwnej stronie pomiędzy ulicami Mickiewicza a Jagiellońską wykazano ogrodnictwo należące do ul. Mickiewicza [Neue Stadtgärtnerei, KrekowerstraĂźe Nr. 15] i parcele, wówczas przewidziane pod zabudowę (3). W 1918 roku zostało powołane Towarzystwo Budowlane Użyteczności Publicznej [GemeinnĂźtzige Baugesellschaft AG, późniejsze Stettiner GemeinnĂźtzige Baugesellschaft m.b.H.], którego zadaniem była budowa tanich mieszkań. W tym samym czasie opracowano plan zagospodarowania ulic Nowego Turzyna (4). Plany z lat 1919-27 wykazują na rogu z ulicą Mickiewicza jeszcze nr 16 [KreckowerstraĂźe Nr. 16], a na rogu z ulicą 5-go Lipca - nr 42 , natomiast na rogu z ulicą Jagiellońską - nr 41 (Liceum nr VI [dawne Gemeindeschule Torneyer Mädchenschule], TurnstraĂźe Nr. 41]) (5). W ciągu kilku następnych lat wspomniane wyżej Towarzystwo Budowlane zrealizowało zabudowę ulicy Noakowskiego (budynki nr 11-23) i wg przedwojennych ksiąg adresowych było ich właścicielem. Wg ksiąg adresowych z lat 1930-37 i następnych, bezpośrednio za działką należącą do TurnstraĂźe Nr. 41 stały budynki Stettiner GemeinnĂźtzige Baugesellschaft m. b. H. od numeru 11 do 23. Natomiast po drugiej stronie ulicy na całej jej długości rozpościerał się teren parku, pozostałość najstarszego cmentarza turzynskiego [Alte Kirchhof], jedyny numer jaki tu występuje wg ksiąg adresowych, to przyległy do ulicy Mickiewicza teren ogrodnictwa miejskiego [Stadtgärtnerei, KrekowerstraĂźe Nr. 58] (6).
‟MaRy++” pyta: gdzie mógłby być numer 1? Bardzo dobre pytanie. Niestety, na razie nie umiem znaleźć odpowiedzi. Chyba, że odpowiedź daje nam plan Szczecina z 1936 roku (7), na którym na terenie obecnego parku od strony ulicy GroeplerstraĂźe widnieje cyfra 9 (można przyjąć, że planowano tu podział na działki budowlane od nr 1 do 10).
Odnośnie cmentarza polecam fundamentalne dzieło Bogdana Frankiewicza pt. Szczecińskie cmentarze (8). Jeżeli chodzi o zabudowania szpitala MSW, to powstał nie tyle na grobach, jak pisze ‟MaRy++”, lecz na powstałym pod koniec XIX wieku ogrodnictwie (vide fragment planu z 1898 r.).

(1) – Kozińska B., Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej, Szczecin 2002, s. 33-44.
(2) – AdreĂźbuch 1904, 1905, 1906
(3) – Plan von Stettin, 1911, także AdreĂźbuch 1914.
(4) – Kozińska B., Rozwój przestrzenny Szczecina‌, s. 248.
(5) – Strona główna > Galeria >Inne > Plany, mapy, panoramy.
(6) – por. AdreĂźbuch-y 1930-1943.
(7) – Plan z 1936 r. (http://sedina.pl/cpg14x/displayimage.ph ... fullsize=1).
(8) – Frankiewicz B., Szczecińskie cmentarze. Stettiner FriedhĂśfe. Szczecin 2003, s. 215-218.



Sitedesign by AltusUmbrae.